Luxatie

Een luxatie is een volledig verlies van contact tussen de gewrichtsvlakken van een gewricht, doorgaans veroorzaakt door een plots trauma zoals een val of een impact. Het is een orthopedisch noodgeval dat een snelle interventie vereist om blijvende schade aan omliggende ligamenten, pezen, spieren en zenuwen te voorkomen. Tekenen van een luxatie zijn onder andere plotse pijn, functionele onmacht en vervorming van het gewricht. De behandeling bestaat vaak uit een repositie van het gewricht, die kan worden uitgevoerd via externe handelingen of een chirurgische ingreep kan vereisen.

Luxaties worden vaak veroorzaakt door een plots trauma op het gewricht, zoals een impact of een val. Een gewrichtsluxatie kan schade veroorzaken aan omliggende ligamenten, pezen, spieren en zenuwen. Luxaties kunnen optreden in elk groot gewricht (schouder, knieën, enz.) of klein gewricht (tenen, vingers, enz.).

Het meest voorkomende mechanisme is een val (schouderluxatie door val op de hand), of een externe belasting van een lidmaat zoals een armklem.  Het lidmaat speelt een hefboomrol die de belasting op het gewricht versterkt.

• Het mechanisme: schok, val;
• De pijn, plots opgetreden en gelokaliseerd;
• De functionele onmacht: het is uiterst pijnlijk of onmogelijk om bepaalde bewegingen uit te voeren, zelfs met hulp;
• De vervorming: asymmetrie van de gewrichten (het linker gewricht lijkt niet op het rechter);
• De waarneming door de patiënt van een krakend geluid (geldt ook voor een ernstige verstuiking);
• De waarneming door de patiënt van een klap;
• Voorgeschiedenis van luxatie: wanneer een gewricht ooit geluxeerd is geweest, is het verzwakt en dus is de kans op een nieuwe luxatie op dezelfde plaats waarschijnlijk.

Deze tekenen zijn niet specifiek en kunnen ook wijzen op een verstuiking of een fractuur. Een aandachtig klinisch onderzoek door een zorgverlener zal het verschil maken. Omgekeerd vertonen sommige luxaties verzwakte symptomen, bijvoorbeeld bij een persoon met soepele gewrichten (kind, herhaling van luxatie).

Het enige onderzoek dat zonder twijfel kan aangeven of er al dan niet sprake is van een luxatie, is de radiografie.

Een vasculaire en neurologische evaluatie distaal van het letsel.

De inspectie van vervormingen, zwellingen, blauwe plekken.

Lichte palpatie op zoek naar gevoeligheid, crepitatie en grove defecten in de botten of pezen.

Bepaalde bevindingen kunnen wijzen op een fractuur of een ander musculoskeletaal letsel.

Een vervorming kan wijzen op een luxatie, een subluxatie (gedeeltelijke scheiding van de botten van een gewricht) maar ook op een fractuur.

Een zwelling is vaak een teken van een fractuur of een ander belangrijk musculoskeletaal letsel, maar het kan meerdere uren duren voordat het zich ontwikkelt. Als binnen die termijn geen zwelling verschijnt, is een fractuur weinig waarschijnlijk. Voor bepaalde fracturen (bijvoorbeeld lusvormige fracturen, kleine fracturen zonder verplaatsing), kan de zwelling subtiel zijn, maar is zelden afwezig.

Gevoeligheid begeleidt bijna alle musculoskeletale letsels en bij veel patiënten veroorzaakt palpatie van eender welke plaats rond het gewonde gebied ongemak. Echter, een opmerkelijke toename van de gevoeligheid in een gelokaliseerde zone (puntgevoeligheid) suggereert een fractuur.

Crepitatie (een kenmerkend voelbaar en/of hoorbaar knarsend geluid dat wordt geproduceerd wanneer het gewricht wordt bewogen) kan een teken zijn van een fractuur.

Het idee van een spalk is om de beweging van beschadigde botten of gewrichten tot een minimum te beperken.

Externe druk kan reeds beschadigde gewrichten nog instabieler maken. Of de schade nu is toegebracht aan hard weefsel zoals botten of aan complex zacht weefsel zoals dat van een gewricht, de behandeling berust op immobilisatie.

Om te voorkomen dat externe druk de aangerichte schade verergert, is het noodzakelijk om de betrokken zone te immobiliseren, dat wil zeggen een spalk aan te brengen. Het is van vitaal belang om deze zoveel mogelijk te immobiliseren om het risico op bijkomend letsel te verminderen.

Een ledemaatspalk zal niet werken als u het letsel niet volledig in de spalk omsluit. Dit betekent dat u de gewrichten boven en onder de fractuur moet immobiliseren. Aangezien een bewegende pols of elleboog druk uitoefent op de botten van de onderarm, vereist een luxatie in deze zone ook de immobilisatie van de pols en de elleboog.

In het geval van een luxatie of een verstuiking moet niet alleen het gewricht worden geïmmobiliseerd, maar ook de structuren (meestal de botten) aan weerszijden van het gewricht. In het geval van een knie, bijvoorbeeld, moeten de dij (femur) en het onderste deel van het been (tibia en fibula) met een spalk worden geïmmobiliseerd om de knie te beletten te bewegen. Sommigen zeggen dat luxaties in werkelijkheid veel pijnlijker zijn dan fracturen, en dat de patiënt waarschijnlijk het uiteinde niet zal bewegen zonder enige aanmoediging.

De reden waarom men een spalk aanbrengt bij een letsel, in het bijzonder bij een ledemaat, is niet om het te genezen. 

Een eerstehulpspalk wordt gebruikt om het slachtoffer naar het ziekenhuis of de arts te brengen. Soms kan een spalk de verplaatsing van het gewonde slachtoffer vergemakkelijken, hetzij door het mogelijk te maken het te verplaatsen zonder het letsel te verergeren, hetzij door het slachtoffer toe te laten zich alleen te verplaatsen.

Terwijl u het slachtoffer helpt om naar de arts te gaan, is het belangrijk om de situatie niet te verergeren. Vooral mogen spalken het letsel van het uiteinde niet verergeren. Een correcte immobilisatie voorkomt over het algemeen verergering van het letsel, wat kan worden gemeten door de functie van het uiteinde te beoordelen. Circulatie, gevoel en beweging zijn de kenmerken van de functie van alle uiteinden.

De bloedstroom naar het gewonde gebied (circulatie) kan worden onderbroken als het omliggende weefsel beschadigd is, met inbegrip van de bloedvaten. Alles wat sterk genoeg is om een bot te breken, is sterk genoeg om de slagaders, aders en haarvaten te verstoren.

Om de circulatie te beoordelen, palpeer het ledemaat en zijn tegenhanger (als de rechterarm gebroken is, vergelijk dan de rechterarm met de linkerarm) om de warmte te controleren. Het gewonde uiteinde moet even warm zijn als het tegenovergestelde uiteinde. Als het kouder is, is dat een teken dat de bloedcirculatie in het gebied is aangetast.

Vergelijk de kleur. Paars, blauw, gevlekt of bleek zijn allemaal tekenen van verminderde bloedstroom in het uiteinde.

Als u weet hoe u de pols moet nemen, vergelijk de polsen aan de uiteinden van de ledematen. Als de pols van het gewonde uiteinde afwezig of zeer zwak is, is dat een indicator van circulatieproblemen.

De gouden standaard is altijd het gebruik van de capillaire vulling geweest (oefen lichte druk uit op de vingernagels of teennagels om ze te "verbleken" of er de kleur uit te halen, en laat dan de druk los; de kleur zou in minder dan twee seconden moeten terugkeren), maar er is zeer weinig bewijs dat de capillaire vulling een betrouwbare maatstaf is.

Vermoedelijke open fracturen vereisen steriele verbanden

Het gevoel is de tweede maatstaf van de functie. In dit geval is de test eenvoudig: "Kunt u dit voelen?"

Zonder het slachtoffer de teen of vinger te laten zien die u aanraakt, vraag hem om u te vertellen welke het is (houd het eenvoudig en gebruik de pink of de grote teen, want de middelste tenen en vingers zijn niet altijd gemakkelijk te beschrijven voor patiënten). Als het slachtoffer niet voelt dat u een uiteinde aanraakt (of als hij niet weet wat u aanraakt), is dat een teken dat het uiteinde onvoldoende doorbloed is, wat leidt tot een disfunctie van de zenuwen, of dat er sprake is van een echte zenuwbeschadiging.

De laatste maatstaf van de functie is de beweging. Kan het slachtoffer het uiteinde bewegen?

Een verlies van beweging is een indicator van een verlies van circulatie, een letsel van de motorische zenuwen of een structureel falen. Botten en spieren zijn slechts hefbomen en katrollen die zijn ontworpen om dingen op een bepaalde manier te laten bewegen. Als u de ondersteunende structuur breekt, beweegt de machine soms niet zoals het hoort.

De meeste matige en ernstige fracturen, in het bijzonder die welke duidelijk instabiel zijn, worden onmiddellijk geïmmobiliseerd met een spalk (immobilisatie met behulp van een niet-rigide of niet-circumferentieel hulpmiddel) om de pijn te verminderen en andere letsels aan de zachte weefsels door instabiele fracturen te voorkomen. 

Immobilisatie vermindert de pijn en bevordert de genezing door nieuwe letsels te voorkomen en de uitlijning van de fractuuruiteinden te behouden.

Zorg ervoor dat u de functie van een ledemaat ten minste tweemaal evalueert. Controleer eenmaal voor de toepassing van enige behandeling, en daarna nog eens na het aanbrengen van de spalk. Als een van de functies (circulatie, gevoel en beweging) is verdwenen of verergerd, probeer de spalk aan te passen of zelfs te verwijderen. Functieverlies is een belangrijk probleem dat kan leiden tot blijvende schade als het niet wordt aangepakt.

Fracturen op verschillende plaatsen van het lichaam vereisen verschillende technieken om te immobiliseren. Te beginnen met de bovenkant, laten we de verschillende soorten spalken bekijken en de plaatsen waar ze het meest effectief kunnen worden gebruikt.

Letsels aan de schoudergordel (sleutelbeen en schouderblad) of het bovenste deel van de arm (humerus) kunnen alleen correct worden behandeld met een mitella en een band. Letsels aan de onderarm moeten met een van de onderstaande technieken worden gespalkt, maar kunnen toch in een mitella worden geplaatst om het letsel te helpen beheren. Het is ook gemakkelijker voor de patiënt om zich te verplaatsen als de spalk in een mitella wordt geplaatst.

Een mitella is eigenlijk een hangmat voor uw arm. Het maakt het mogelijk om het gewicht van de arm te ondersteunen in plaats van hem te laten hangen en aan de gewonde botten en weefsels te trekken. Een bandje wordt gebruikt om de arm, altijd in de mitella, vast te maken aan het lichaam van de patiënt.

Mitella's kunnen commercieel worden vervaardigd (typisch na een chirurgische ingreep) of ze kunnen worden gemaakt van een driehoekig verband of zelfs een lange hemdsslip.

De meest economische van alle commerciële spalken is de kartonnen spalk. Een kartonnen spalk is precies wat de naam aangeeft, een spalk van karton ontworpen voor eerste hulp. Kartonnen spalken kunnen ook worden gemaakt van elk type doos met dikke wanden. Met een stuk karton, een rol plakband, een handdoek en een schaar is het mogelijk om bijna alle fracturen van de uiteinden te spalken.

Kartonnen spalken kunnen omvangrijk en moeilijk aan te brengen zijn, en ze werken niet als ze nat zijn. Bovendien kan een kartonnen spalk het moeilijk maken om een gewond ledemaat te visualiseren om de functie ervan opnieuw te evalueren of om open wonden te behandelen en bloedingen te controleren.

Vervormbare aluminium spalken worden over het algemeen in de vorm van een rol gepresenteerd, maar ze kunnen ook bestaan in een platte en gevoerde versie. Aluminium spalken kunnen zeer gemakkelijk worden gevormd om aan te passen aan een gewond ledemaat en ze behouden hun vorm in de regen. Ze zijn duurder dan karton, maar nemen veel minder plaats in en kunnen gemakkelijker en met veel minder volume worden aangebracht zodra ze zijn vastgezet.

Met oefening kunnen aluminium spalken snel worden aangebracht, zonder het uiteinde zo veel te verbergen als een kartonnen spalk. Aluminium spalken worden ook vaak gebruikt voor vingerspalken en worden verkocht in kleine kant-en-klare verpakkingen.

Enkelletsels kunnen correct worden hersteld met behulp van een eenvoudig kussen en een rol plakband. Een geschikt kussen (donsvulling is hiervoor niet echt geschikt) kan rond de voet van de gewonde enkel worden gewikkeld en met plakband rond het been worden bevestigd. Dit creëert in feite een zachte "laars" om de gewonde enkel te ondersteunen.

Een voldoende breed kussen kan ook worden gebruikt om een arm of een been te spalken, ook al is dat niet ideaal.

James M. Madsen , MD, MPH: februari 2021 "Overview of Incidents Involving Mass-Casualty Weapons" https://www.merckmanuals.com/en-ca/professional/injuries-poisoning/mass-casualty-weapons/overview-of-incidents-involving-mass-casualty-weapons [Laatst geraadpleegd op 20 januari 2023]

Rod Brouhard, EMT-P: 18 november 2021 " How To Treat an Avulsion or Degloving" https://www.verywellhealth.com/how-to-treat-an-avulsion-1298913 [Laatst geraadpleegd op 20 januari 2023]